MASAKAN MELAYU
|
Penulis
MD. ZAIRUL
Terbitan
SABAK BERNAM, SELANGOR: LEBAR AKAR RESOURCES, 2024. 40 MUKA SURAT.
|
Ulasan oleh Mohamad Shahmie Bin Ahmad, Pelajar Latihan Industri, Ibu Pejabat Perpustakaan Negeri Sabah
Masakan Melayu merujuk kepada gaya masakan tradisional yang diamalkan oleh masyarakat Melayu di Malaysia, Singapura, Brunei dan sebahagian Indonesia. Ia dicirikan oleh penggunaan bahan-bahan semula jadi seperti santan, rempah ratus, herba tempatan seperti serai dan daun limau purut, serta kaedah penyediaan seperti menumis, merebus dan memanggang. Masakan ini sering mempunyai rasa yang kompleks — gabungan pedas, manis, lemak dan masam — yang mencerminkan kepelbagaian budaya serta pengaruh luar yang telah diserap dan disesuaikan selama berabad-abad.
Selain sebagai keperluan pemakanan, masakan Melayu juga membawa nilai simbolik yang berkait rapat dengan adat resam dan budaya masyarakat. Ia berperanan dalam pelbagai upacara sosial dan keagamaan, menjadikannya bukan sekadar makanan tetapi sebahagian daripada identiti bangsa. Buku Masakan Melayu oleh Md. Zairul mengetengahkan kepelbagaian dan keistimewaan masakan ini melalui perbincangan menyeluruh tentang sejarah, budaya, resipi tradisional, inovasi kontemporari, serta usaha mengangkat masakan Melayu ke peringkat antarabangsa.
Penjelasan awal memperlihatkan pembentukan masakan Melayu melalui pengaruh pelbagai tamadun luar seperti Arab, India, China dan Thailand. Kedudukan strategik alam Melayu sebagai laluan perdagangan utama sejak zaman silam membolehkan pertukaran bahan makanan, teknik memasak dan budaya gastronomi berlaku secara meluas. Masyarakat Melayu menyesuaikan pengaruh tersebut ke dalam acuan sendiri, lalu melahirkan satu bentuk masakan yang unik dan penuh identiti.
Makanan tidak hanya berfungsi sebagai hidangan harian, tetapi juga sebagai elemen penting dalam upacara adat dan majlis sosial. Kehadiran hidangan tertentu dalam kenduri, perkahwinan, majlis keagamaan dan perayaan memperlihatkan bahawa masakan merupakan ekspresi budaya yang mendalam. Penulis berjaya menyampaikan bahawa masakan Melayu mengandungi nilai, cerita dan makna yang lebih luas daripada sekadar penyediaan makanan.
Antara hidangan utama yang diberi perhatian ialah nasi lemak, rendang, sate, laksa dan pelbagai jenis gulai. Penerangan tidak hanya tertumpu kepada bahan dan cara memasak, tetapi turut merangkumi asal-usul serta variasi setiap masakan mengikut lokasi dan tradisi setempat. Misalnya, perbezaan antara laksa Johor dan laksa Penang, atau keunikan gulai lemak di Pantai Timur berbanding gulai masam di utara.
Rendang, sebagai contoh, dikupas bukan sahaja dari sudut rasa dan rupa, tetapi juga nilai simboliknya dalam masyarakat Melayu. Penyediaannya yang memerlukan masa, ketekunan dan kemahiran tinggi dijadikan lambang ketelitian dan nilai kesabaran yang diwarisi daripada nenek moyang. Penghuraian yang mendalam terhadap setiap hidangan menjadikan bahagian ini sangat berinformasi dan membuka selera intelektual pembaca.
Rempah merupakan tunjang utama kepada kelazatan dan keaslian rasa dalam masakan Melayu. Antara yang sering digunakan termasuk kunyit, lengkuas, halia, serai, buah pelaga, bunga lawang dan kulit kayu manis. Perbincangan meliputi bukan sahaja fungsi rasa, malah juga kegunaan perubatan tradisional, nilai simbolik dan peranannya dalam mengekalkan kesegaran makanan.
Setiap rempah digambarkan dengan cukup terperinci, termasuk kaedah penggunaannya sama ada ditumis, digoreng kering, ditumbuk halus atau diperap. Pengendalian rempah memerlukan kemahiran khusus, menjadikan masakan Melayu suatu seni yang bukan sekadar bersandarkan resipi, tetapi juga pengalaman dan deria rasa yang terlatih.
Kupasan terhadap kuih-muih tradisional seperti onde-onde, kuih lapis, seri muka, kuih talam dan lepat pisang memperlihatkan keunikan dalam citarasa manisan Melayu. Pemilihan bahan seperti tepung pulut, santan, gula Melaka dan daun pandan bukan sahaja memberi rasa tersendiri, malah turut membentuk aroma dan tekstur yang menjadi identiti tersendiri.
Pembuatan kuih-muih dilihat sebagai satu seni warisan yang melibatkan unsur gotong-royong, ketelitian dan kesabaran. Tradisi menyediakan kuih dalam majlis dan kenduri juga menunjukkan bahawa kuih bukan sekadar sajian ringan, tetapi lambang kasih sayang dan semangat kekeluargaan. Penulis menzahirkan kebimbangan terhadap penurunan minat generasi muda terhadap kuih tradisional dan menekankan kepentingan untuk melestarikannya dalam konteks moden.
Dalam bab berkaitan inovasi, penulis meneroka perubahan citarasa generasi moden melalui kemunculan masakan fusion seperti burger nasi lemak, laksa pasta dan pizza rendang. Perubahan ini dilihat sebagai satu bentuk evolusi kreatif yang memungkinkan masakan Melayu terus relevan dalam arus globalisasi. Walaupun konsep fusion menimbulkan perdebatan dari sudut keaslian, penulis berpandangan bahawa adaptasi tersebut membuka ruang baharu kepada pengembangan warisan makanan ke pasaran lebih luas. Namun, turut diingatkan agar setiap inovasi tidak menghilangkan rasa asal masakan tradisional.
Pelbagai strategi dan inisiatif turut dibincangkan dalam usaha memperkenalkan masakan Melayu ke peringkat antarabangsa, antaranya melalui restoran diaspora, penyertaan dalam festival makanan antarabangsa, penggunaan media sosial oleh cef tempatan serta pelan promosi pelancongan oleh kerajaan.
Penekanan turut diberikan kepada keperluan memperkukuh dokumentasi, penyelidikan akademik dan penglibatan institusi pengajian tinggi dalam mengembangkan kajian gastronomi Melayu. Masakan tidak hanya sebagai produk ekonomi, tetapi juga aset budaya yang boleh digunakan sebagai alat diplomasi dan identiti negara.
Buku ini merupakan koleksi Perpustakaan Negeri Sabah. Untuk mengetahui lebih lanjut tentang buku ini, pembaca boleh berkunjung ke perpustakaan yang terdekat. Walau bagaimanapun, buku ini akan mengambil masa untuk dihantar jika berada di luar Perpustakaan Negeri Sabah, Kota Kinabalu. Sila layari laman sesawang www.library.sabah.gov.my atau hubungi talian 088-231623, 214828, 256192 untuk mengetahui ketersediaan dan proses pinjaman.
English 
Malay 
